Een kritische reflectie op ons postkoloniale zelfbeeld
OPINIE – De aankondiging in verschillende media dat koning Willem-Alexander in december Suriname zal bezoeken, wordt door velen verwelkomd als een teken van goede bilaterale betrekkingen. Toch roept dit bezoek, zoals zoveel vorige hoogbezoeken uit het voormalige moederland, een ongemakkelijk gevoel op. Een gevoel dat te maken heeft met de bijna reflexmatige onderdanigheid die een deel van ons volk en onze leiders tentoonspreidt zodra er een koninklijke hoogheid of een Nederlandse premier op de tarmac van Zanderij verschijnt. Het is tijd voor een eerlijk gesprek over dit neokoloniale vertoon en de vraag: wanneer stoppen wij, Surinamers, eindelijk met dit onderdanige gedrag?
De beelden van het bezoek van toenmalig premier Mark Rutte in 2023, staan velen nog op het netvlies gebrand. De vorige regering onder leiding van president Chan Santokhi haalde alles uit de kast om de gast een ‘passende’ ontvangst te bereiden. Mensen werden opgesteld langs de rijroute van Zanderij naar Paramaribo, voorzien van vlaggetjes – niet alleen de Surinaamse, maar ook de Nederlandse driekleur. Alsof de Gouverneur-generaal uit het verleden even was teruggekeerd. Het was een tafereel dat deed denken aan de plichtplegingen uit een koloniaal tijdperk, waar we formeel al sinds 1975 van verlost dachten te zijn.
OPINIE – De aankondiging in verschillende media dat koning Willem-Alexander in december Suriname zal bezoeken, wordt door velen verwelkomd als een teken van goede bilaterale betrekkingen. Toch roept dit bezoek, zoals zoveel vorige hoogbezoeken uit het voormalige moederland, een ongemakkelijk gevoel op. Een gevoel dat te maken heeft met de bijna reflexmatige onderdanigheid die een deel van ons volk en onze leiders tentoonspreidt zodra er een koninklijke hoogheid of een Nederlandse premier op de tarmac van Zanderij verschijnt. Het is tijd voor een eerlijk gesprek over dit neokoloniale vertoon en de vraag: wanneer stoppen wij, Surinamers, eindelijk met dit onderdanige gedrag?
De beelden van het bezoek van toenmalig premier Mark Rutte in 2023, staan velen nog op het netvlies gebrand. De vorige regering onder leiding van president Chan Santokhi haalde alles uit de kast om de gast een ‘passende’ ontvangst te bereiden. Mensen werden opgesteld langs de rijroute van Zanderij naar Paramaribo, voorzien van vlaggetjes – niet alleen de Surinaamse, maar ook de Nederlandse driekleur. Alsof de Gouverneur-generaal uit het verleden even was teruggekeerd. Het was een tafereel dat deed denken aan de plichtplegingen uit een koloniaal tijdperk, waar we formeel al sinds 1975 van verlost dachten te zijn.
Schril contrast
Dit officiële vertoon stond in schril contrast met de harde realiteit die zich tegelijkertijd afspeelde. Terwijl de colonne van de premier langsreed, demonstreerden Inheemse burgers vreedzaam voor de erkenning van hun grondrechten. Hun legitieme protest werd niet met vlaggenzwaai beantwoord, maar met hardhandig politieoptreden. De boodschap leek pijnlijk duidelijk: voor de vertegenwoordiger van het oude koloniale gezag wordt de rode loper uitgerold, terwijl de eigen burgers die opkomen voor hun rechten, worden gemarginaliseerd en mishandeld. Deze incidentele gebeurtenis is symptomatisch voor een dieper liggend probleem: een gespleten identiteit en een nog steeds gekoloniseerd denkpatroon bij een deel van de Surinaamse elite en samenleving.
Laten we eens kijken naar de omgekeerde situatie. Wanneer een Surinaamse president naar Nederland afreist, zien wij dan uitgebreide ontvangstcomités op Schiphol? Worden er langs de A4 of de A9 snelwegen Hollandse mensen opgesteld met Surinaamse vlaggen om de hoogwaardigheidsbekleder uit Suriname, te verwelkomen? Natuurlijk niet. De Nederlanders vinden zulk vertoon niet nodig; zij ontvangen hun gasten met de nodige collegialiteit, maar binnen de kaders van een gelijkwaardige partnerschap. Zij hebben hun koloniale verleden afgeschud in hun zelfbeeld, terwijl wij in Suriname er soms nog in blijven hangen.
Het trauma van de koloniale mentaliteit
De verklaring voor dit gedrag is deels historisch te verklaren. De psycholoog en schrijver Frantz Fanon analyseerde in zijn werk ‘De verworpenen der aarde’ hoe kolonisatie niet alleen een politiek en economisch systeem is, maar ook een psychologische erfenis. De gekoloniseerde internaliseert het idee van de inferioriteit van zijn eigen cultuur en de superioriteit van die van de kolonisator. Zelfs na de onafhankelijkheid kan deze ‘koloniale mentaliteit’ voortbestaan.
Het zich onderdanig opstellen tegenover de Nederlandse koning of premier is een uiting van dat diepgewortelde trauma. We meten onszelf nog steeds af aan de blik van de voormalige meester.
Dit betekent geenszins dat we onze relatie met Nederland moeten verbreken, of dat we koning Willem-Alexander onbeleefd moeten ontvangen. Integendeel. Beleefdheid en diplomatieke etiquette zijn essentieel in de internationale omgang. Maar er is een wezenlijk verschil tussen beleefdheid en onderdanigheid. Een gelijkwaardige relatie vereist zelfrespect.
Waarom rollen we niet de rode loper uit voor onszelf? Waarom vieren we niet onze eigen verworvenheden met evenveel vuur? Waarom ontvangen we onze eigen president niet met hetzelfde ceremonieel en respect wanneer zij terugkeert van een belangrijke missie in het buitenland? De titel van dit stuk is niet voor niets ‘De koning komt, Leve de president’. Het is een oproep om onze eigen leiders en onze eigen soevereiniteit, centraal te stellen.
Laat het komende bezoek van de koning een keerpunt zijn. Laten we hem ontvangen met de waardigheid die past bij een gast in een soevereine natie. Laten we het gesprek aangaan over gedeelde geschiedenis, herstelbetalingen en toekomstige samenwerking, maar dan op basis van gelijkwaardigheid. En laten we vooral de vlaggetjes thuis laten. De Surinaamse vlag wappert het trotst wanneer zij niet in de schaduw staat van een andere, maar wanneer zij symbool staat voor een volk dat rechtop loopt, in het besef dat het aan niemand onderdanig is behalve aan zichzelf.
Het is tijd om de dekolonisatie in onze hoofden te voltooien. Laat de komst van de koning een herinnering zijn aan hoe ver we zijn gekomen, en een aansporing om de laatste restanten van een koloniale mindset definitief af te schudden. De ware onafhankelijkheid begint wanneer we onszelf niet langer definiëren in relatie tot ons verleden, maar in kracht van ons eigen zelfbewustzijn in het heden.
Colvin Overdiep
Autonoom Denker
