Volgens oud-bankdirecteur Steven Coutinho, is de Surinaamse politiek een toneelstuk waarvan de acteurs wisselen, maar het script onveranderd blijft. Hij noemt het ‘hetzelfde circus’: een metafoor voor een samenleving waarin patronen van macht, gedrag en afhankelijkheid telkens opnieuw worden herhaald, ongeacht wie er aan het roer staat. In een recent gesprek bij Sun Web TV werkte hij die gedachte uitvoerig uit met een analyse die niet alleen politiek is, maar ook psychologisch en maatschappelijk.

Zijn centrale stelling is dat het probleem niet uitsluitend bij individuele politici ligt, maar in diepere structuren van denken en handelen. Volgens Coutinho is er sprake van een hardnekkige neiging tot externalisering: het toeschrijven van problemen aan anderen, aan ‘de politiek’, aan ‘de omstandigheden’ of aan het verleden, zonder zelfreflectie op het eigen aandeel in de realiteit. De vraag naar binnen, wie ben ik en hoe draag ik zelf bij aan de situatie, blijft volgens hem, structureel onbeantwoord. In die context verwijst hij naar het werk van denkers zoals Noam Chomsky om te verklaren, hoe macht niet alleen via dwang functioneert, maar ook via narratieven. Het idee van ‘gecontroleerde instemming’ of het sturen van publieke perceptie speelt daarin een centrale rol. Waar macht vroeger zichtbaar en direct was, verloopt zij vandaag vaker via verhalen, overtuigingen en interpretaties die als vanzelfsprekend worden aangenomen. Daarbij komt een tweede laag die hij vooral psychologisch duidt. Onzekerheid, stelt Coutinho, is een fundamentele drijfveer van menselijk gedrag. In een samenleving waar economische kwetsbaarheid en beperkte sociale vangnetten aanwezig zijn, wordt die onzekerheid versterkt. Dat vertaalt zich in een zoektocht naar stabiliteit en richting, vaak in de vorm van een sterke leider die orde en zekerheid belooft. De herhaalde roep om de ‘sterke man’ is volgens hem geen toeval, maar een patroon dat zich telkens opnieuw manifesteert, ongeacht politieke kleur of periode. Diezelfde onzekerheid weerspiegelt zich volgens hem ook in sociale dynamieken buiten de politiek, zoals polarisatie, roddelcultuur en agressie op sociale media. Niet als losstaande fenomenen, maar als uitlaatkleppen van een samenleving waarin controle over het eigen bestaan vaak als beperkt wordt ervaren. Zijn kritiek reikt verder dan politiek en gedrag, en richt zich ook op het onderwijs. Het huidige onderwijssysteem herleidt hij tot een model met historische wortels in het Pruisische systeem, dat volgens hem primair gericht was op gehoorzaamheid en uniformiteit, niet op kritisch denken of autonomie. Als alternatief verwijst hij naar meer flexibele leerconcepten waarin de leerling centraal staat en eigen nieuwsgierigheid het vertrekpunt vormt van kennisontwikkeling. Wij van Keerpunt zijn het roerend eens met Coutinho en zijn uitspraken zijn onderbouwd. De wereld van toen is niet meer die van nu en het feit dat wij tot op heden het onderwijsproces niet hebben aangepast aan de hand van talent, betekent, dat wij niet met de tijd zijn meegegaan. Kinderen moeten doen wat hen gezegd wordt, onthouden wat er in de boeken staat en reproduceren wat in het curriculum wordt voorgekauwd. En dan hebben we het nog niet eens over hoe verouderd het systeem is dat wordt verzorgd op de lerarenopleiding. Die gaan niet mee met de tijd en oudere leerkrachten worden ook niet bijgeschoold. Hiermee wordt ‘hetzelfde circus’ in stand gehouden. De conclusie van Coutinho is uitgesproken normatief: verandering begint niet bij de volgende regering of politieke leider, maar bij een mentale verschuiving binnen de samenleving zelf. Zolang burgers blijven wachten op een redder van buitenaf, blijft volgens hem hetzelfde patroon zich herhalen. In die zin is ‘het circus’ niet alleen een beschrijving van politiek handelen, maar ook van collectieve rolacceptatie.

Daarbij is volgens hem ook een rol weggelegd voor de media en vakbonden, die niet alleen moeten registreren of vertegenwoordigen, maar ook een activerende functie hebben in het doorbreken van patronen van macht en afhankelijkheid. Zolang die omslag uitblijft, zo stelt hij, blijft het script intact, hoe vaak de cast ook wisselt.