Surinamers zijn niet gastvrij. Ze zijn vriendelijk, maar gesloten en afstandelijk. Zo werd mij verteld over wat een wereldreiziger over ons te zeggen had.. Hij vergeleek ons met Latijns-Amerika, waar hij met open armen werd ontvangen.  Dergelijke commentaren zijn gekleurd door de persoonlijke smaak en de culturele achtergrond van de bezoeker en wat hij toevallig meemaakte met de mensen die hij ontmoette. Hij weet de zwijgzaamheid van de bewoners van het inheemse dorp dat hij misschien bezocht  niet te waarderen. Hij mist de beelden- en begrippengalerij daarvoor. Hij leeft in een andere culturele wereld. Of misschien heeft hij een vertekend beeld van ons omdat hij weinig contact gehad heeft met Hindoestanen en Javanen, die bekend zijn om hun gastvrijheid.

Zelfbeeld en werkelijkheid

De mening van een enkele reiziger betekent niet veel, maar als je zulke geluiden een paar keer hoort, geeft dat te denken. We geloven graag dat we een gastvrij en verdraagzaam volk zijn, maar het tegendeel lijkt eerder waar. De mensenrechten van immigranten, grondenrechten van inheemsen, de culturele en seksuele rechten van vrouwen en kinderen, de LGBTgemeenschap en andere minderheden, worden gewoontegetrouw geschonden.

Het ideale beeld dat we van onszelf hebben, is dat van verdraagzaam naast elkaar levende bevolkingsgroepen afkomstig uit alle delen van de wereld.  De werkelijkheid is dat we de garimpeiros, Latino’s, Haitianen en Mennonieten weg willen hebben en de rechten van inheemsen en gendergroepen schenden.

Suriname voor Surinamers

De regering maakte op internationale conferenties bekend dat Suriname niet in staat is de burgerrechten van de LGBT gemeenschap te waarborgen, vanwege “culturele” redenen.

Op social media is er een hetze gaande tegen Latino’s. Zij krijgen de schuld van de verloedering van Paramari-bo Noord, criminaliteit, prostitutie, drugs, kraken van panden enzovoort.

Vroeger stonden de Guyanezen ook op het lijstje van ongewenste vreemdelingen. Tegenwoordig hebben sommige mensen zelfs Chinezen op hun lijstje en – geloof het of niet – er zijn mensen die vinden dat Hindoestanen en  Surinaamse Nederlanders, moeten oprotten.

Xenofobie

We houden niet van vreemdelingen. We wantrouwen ze. Je zou misschien kunnen zeggen “zoals de waard is…”. We zijn xenofobisch niet alleen tegenover buitenlanders, maar ook onderling. Hoe zou dat toch komen? ZIjn we cynisch geworden door teleurstellende ervaringen of zoeken we zondebokken? Xenofobie, een in wezen natuurlijke houding van voorzichtigheid met onbekende mensen, kan door oorlog, armoede en andere vormen van psychosociale stress worden aangewakkerd, tot wantrouwen en vijandigheid. Als deze sentimenten door politici worden misbruikt en omgezet in beleid, verlaten we het gebied van natuurlijke reactiepatronen en belanden we op het terrein van racisme. Wanneer mensen groepen vormen en zich afzetten tegen andere groepen, kan dat gepaard gaan met conflicten, maar dat is nog geen racisme. Van racisme is sprake wanneer er een beleidstheorie wordt geformuleerd over het karakter van de tegenpartij.

De bijtende honden van de vuilnisbelt

De journalist en schrijver Henk Doelwijt pubiceerde jaren geleden een bundel korte verhalen waarvan een me bijgebleven is. Het ging over honden die leefden op een vuilnisbelt en geen andere honden toelieten. Dit verhaal toont wat er speelt wanneer xenofobie, kwalijke vormen aanneemt   Armoede en schaarste, een onzeker bestaan aan de onderkant van de samenleving. Het verhaal is een adyers tori. Surinamers parasiteren op de ecologische en sociale vuilnishoop van grootschalige mijnbouw, en we blaffen tegen iedereen, die wil meeëten van onze afvalhoop.

Maar er is meer dan concurrentie om schaarse middelen. We zijn een kleine gemeenschap en hebben nog wat van een dorp. Dorpelingen kunnen met één Marokkaans gezin goed leven, maar niet met tien. Dan gaan de culturele verschillen irriteren.

Immigratie trauma

De koloniale heersers vonden immigratie noodzakelijk voor de ontwikkeling van het land. De massale import van contractarbeiders werd doorgedrukt zonder inspraak van de samenleving. De massale immigratie van mensen uit India en Indonesie, deed de  samenleving op haar culturele en politieke grondvesten schudden.. De creools-joodse elite van Paramaribo verzette zich tevergeefs. Haar zelfbeeld als erfgenaam van de koloniale staat en toonaangevende cultuurgroep, kwam in conflict met de politieke realiteit van de immigratie. Suriname zou geen Creools land meer kunnen zijn. De politieke geschiedeinis van Suriname staat in het teken van het geleidelijk doordringen van dit besef. Het trauma, of liever gezegd, de door het trauma achtergelaten sociale reflexen, werken vandaag door. Bij de nazaten van het joods-creoolse Oud Suriname, de samenleving van wijlen Oudasn Paramaribo, werken ze door in de vorm van anti-hindoestanisme. een samenstel van verhalen over het karakter van “de Hindoestaan”.  Het trauma van de migratie uit India en Indonesie om in een vreemd land het werk te doen, dat voorheen door slaven werd gedaan, heeft politieke en culturele reflexen  achtergelaten bij de nazaten van de contractarbeiders: defensieve reflexen, negatieve beeldvorming over creolen, verzet tegen assimilatie en – gevoed door de opkomst van India en Indonesie als wereldmachten –  een nieuw assertief Indo-nationalisme, een zelfbeeld van productiviteit en welvaart door hard werken, studeren,  spaarzaamheid, discipline. Dit beeld is  geflatteerd en negeert de armoede, de alcohol en de drugs, de suicides, het huiselijk geweld tegen vrouwen. De reflexmatige sentimenten geven vorm aan de strijd in de politieke arena en onderhouden het doorgeven van de xenofobische houdingen aan de volgende generatie. Het koloniale trauma werkt door in een algemeen wantrouwen tegen immigranten., tegen etnische groepen, tegen mensen die niet “lijken op ons”. Na de Tweede Oorlog was er een plan om 30.000 Joden naar Suriname te laten komen.  Er was in Suriname veel verzet daartegen, met name vanuit de NPS. De Nederlandse regering zag tenslotte van het plan af, officieel vanwege de stichting van de staat Israel, maar ook vanwege bezwaren in de Nederlandse politiek.

De Mennonieten

De arrestatie en deportatie van de Mennonieten . staan in contrast met de algemene zwakke laat-maar-bshow houding tegenover illegaliteit.  De regering heeft de Mennonieten misbruikt, voor een populistische stunt. De Mennonieten waren een makkeijk prooi. Ten eerste. Ze werden gemaakt tot een symbool van “bakra basi”. Neergezet als agenten van het imperialisme waren zij gelegitimeerde targets voor arrestatie en deportatie. Ten tweede. Ze werden beschreven als de grootste vijanden van het milieu vanwege hun grootschalige landbouwactiviteiten. Het kan best waar zijn dat de Mennonieten een gevaar vormen voor ons milieu. Maar dat kunnen zij alleen maar zijn, voor zover onze overheden daarvoor ruimte laten.  Er is applaus van milieu-activisten en mensen die nog vechten tegen het kolonialisme (wat volgens hen in onze geest is gaan zitten). Maar van vooruitgang is geen sprake. De instituten werden niet versterkt. Het gebruik van pesticiden in de landbouw werd niet geregeld. Het gesjoemel met grond werd niet gestopt.

Onderdrukking of integratie

De oproep om nu ook de Latino’s te deporteren is onuitvoerbaar. President Simons zal de Cubanen niet uitzetten, een groep die met name in de gezondheidszorg, voet aan de grond heeft gekregen.

Onderdrukking van illegale immigranten, het inschakelen van politie en leger, arrestaties en deportaties, zijn niet de manieren waarmee we de sociale problemen rond de nieuwe immigranten, kunnen oplossen. Het vreemdelingenbeleid zou gericht moeten zijn op integratie.

Onderdrukking heeft nergens gewerkt, en in de wereld van vandaag is dat dwijlen met de kraan open. Niemand kan muren bouwen die hoog en lang genoeg zijn om de miljoenen mensen die in wereld op de vlucht zijn voor armoede en oorlog, tegen te houden.

Bewoners van natiestaten zullen moeten wennen aan de gedachte dat zij niet de eigenaren zijn van hun nationale grondgebied, De aarde is van niemand. De aarde is voor alle mensen. Ook al wonen jullie voorouders ergens duizend jaar, maakt dat jullie. geen eigenaar.. Wij hebben het recht een huis te bouwen, een plaats waar niemand zonder toestemming mag binnenkomen, maar we hebben niet het recht een ander te verhinderen om in de nabijheid een plekje te zoeken voor zichzelf.

Wim Bakker