Een officiële boetelijst voor milieuovertredingen is op papier een goede stap. Het is duidelijk welke gedragingen niet worden getolereerd en welke financiële consequenties daaraan verbonden zijn. Vanaf dinsdag 15 september jongstleden, zijn de bedragen voor verschillende milieuovertredingen formeel vastgelegd. Daarmee is in ieder geval duidelijk wat overtreders te wachten kan staan. Maar het echte werk begint pas als er wordt opgetreden. Want een boetelijst heeft weinig waarde wanneer de handhaving uitblijft. Suriname kent al jarenlang regels tegen het dumpen van afval, het verbranden van huis- en tuinafval, het verwaarlozen van percelen en het plaatsen van autowrakken en andere obstakels op bermen. Toch is het straatbeeld op veel plaatsen nauwelijks veranderd.
Wie door verschillende buurten rijdt, ziet het probleem dagelijks. Afval wordt op bermen en langs wegen gedumpt. Op bepaalde plekken liggen vuilniszakken, bouwafval en ander afval wekenlang onaangeroerd. Autowrakken staan voor woningen, langs de weg of op leegstaande percelen. Onderdelen van gesloopte voertuigen nemen openbare ruimtes in beslag. Bermen worden gebruikt alsof ze privéterrein zijn waarop iedereen naar eigen inzicht iets kan neerzetten of achterlaten. Het probleem is dus niet uitsluitend een gebrek aan regels. Het probleem is vooral dat regels onvoldoende worden nageleefd en dat overtredingen te vaak zonder consequenties blijven. De nieuwe lijst noemt onder meer boetes van SRD 1.000 tot SRD 10.000 voor het illegaal dumpen van afval, afhankelijk van de hoeveelheid.
Ook het niet onderhouden van percelen kan een boete van SRD 1.000 tot SRD 10.000 opleveren. Voor het niet onderhouden van de berm en het verbranden van huis- en tuinafval geldt SRD 1.000. Wie een autowrak, voertuigonderdelen of andere obstakels op de berm plaatst, riskeert een boete van SRD 3.500. Dat klinkt duidelijk. Maar de cruciale vraag is, wat er vanaf nu daadwerkelijk gebeurt, wanneer iemand de regels overtreedt. Handhaving moet zichtbaar, consequent en controleerbaar zijn.
Het kan niet de bedoeling zijn dat de overheid een uitgebreide lijst vaststelt, terwijl overtreders ervan uitgaan dat de kans dat zij daadwerkelijk worden aangesproken minimaal is. Een regel waarvan iedereen weet dat die nauwelijks wordt gehandhaafd, verliest uiteindelijk zijn afschrikkende werking. Daarbij ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij de overheid.
Ook de samenleving heeft een mentaliteitsprobleem. Een berm is geen vuilnisbelt. Een leegstaand perceel is geen plek om afval achter te laten. Een openbare weg is geen opslagplaats voor een autowrak of onderdelen van een gesloopt voertuig. Het is te gemakkelijk om alle verantwoordelijkheid bij de overheid te leggen. Wie afval dumpt, een wrak op de berm plaatst of zijn perceel jarenlang laat verloederen, maakt zelf onderdeel uit van het probleem. Daar moet ook eerlijk naar worden gekeken. Tegelijkertijd kan van burgers worden verwacht dat zij zich aan regels houden, wanneer de overheid zelf laat zien, dat die regels serieus worden genomen.
Dat betekent niet alleen boetes uitschrijven, maar ook controleren, overtredingen registreren, optreden en ervoor zorgen dat overtredingen daadwerkelijk worden opgevolgd. De nieuwe boetelijst kan daarom een belangrijk instrument worden, maar alleen als zij niet slechts op papier blijft bestaan.
Suriname heeft geen gebrek aan regels. Wat ontbreekt, is te vaak de consequente toepassing ervan. Als de overheid nu werkelijk werk wil maken van een schonere en leefbaardere omgeving, moet de bekrachtiging van deze lijst het begin zijn van structurele handhaving. Een boetelijst is een goede stap, maar uiteindelijk moet die zichtbaar worden in het straatbeeld. Minder afval op de bermen. Minder autowrakken langs de weg. Minder verwaarloosde percelen. En vooral: meer mensen die begrijpen dat de openbare ruimte geen niemandsland is. Regels moeten niet alleen bestaan. Ze moeten worden nageleefd én gehandhaafd.
