Vandaag, 4 april is het Wereld Zwerfdierendag. Een dag om te bezinnen over hoe wij met onze dieren omgaan. Deze dieren lijden elke dag. Ze ondergaan extreme hitte en kou, lijden honger en dorst, ze zijn vaak ziek en worden met regelmaat mishandeld. Zielige, verlaten dieren, daar wordt ieder goed mens helemaal week van. Weinig dingen zijn pijnlijker dan een kat in de goot of een hond die aan een boom is vastgeknoopt of erger nog een graatmager diertje langs de straat zien lopen. Toch gebeurt dat regelmatig. Sterker nog, naar schatting zijn er niet minder dan zeshonderd miljoen dakloze dieren.

Zwerfdieren

Op Wereld Zwerfdierendag  zullen veel mensen zich afvragen waarom een aparte dag voor zwerfdieren, er is immers al Dierendag. Inderdaad is er een speciale dag waarop we het leven van alle dieren vieren; Dierendag (ook: Werelddierendag) is een dag die wereldwijd op de agenda staat als een moment waarop extra aandacht wordt besteed aan de dieren. De dieren die op Dierendag veel extra aandacht krijgen, zijn voornamelijk onze huisdieren. Huisdiereige-naren trakteren hun konijn, kat of hond, op iets lekkers deze dag of ze besteden extra aandacht en zorg aan hen.  De realiteit van zwerfdieren is echter dat ze meestal geen baas hebben die hun dagelijkse zorg geeft, laat staan dat ze iets extra’s krijgen. Wereld Zwerfdierendag is ook een dag om het besluit te nemen of uw huisdieren gesteriliseerd/-gecastreerd moeten worden, om daarmee de geboorte van ongewenste dieren (pups en kittens) te voorkomen. Vandaag is de dag om te beseffen dat alle dieren levende wezens zijn, met emoties. Men moet beseffen dat dieren geen grof vuil zijn om ergens te dumpen. Tijdens deze dag zullen asiels over de hele wereld hun zwerfdieren extra verzorgen en proberen voor hen een goed tehuis te vinden. Er zijn ook enkele dierenartsen die geheel voor dit goede doel zwerfdieren gratis zullen behandelen.

Het probleem

De zwerfdieren waar wij het hier over hebben, zijn dieren (honden, katten) die hun eigen voedsel moeten zoeken op straat of actief gedumpt zijn op straat.  Zwerfhonden en –katten overleven op straat, omdat ze daar meestal voldoende voedsel kunnen vinden tussen het afval. Voldoende voedsel om te overleven en het feit dat ze ongecastreerd zijn, maakt dat er grote zwerfdierenpopulaties kunnen ontstaan. Zwerfdieren zijn dus het directe gevolg van menselijk handelen. Dat de mens zijn verantwoordelijkheid niet neemt in de zorg voor zijn dieren is één ding, dat de mens deze dieren vervolgens verguisd, opjaagt, mishandeld en vermoord, is reden tot actie.

Dierenleed

Cultuur, politieke omstandigheden, economische situatie, religie, oorlogssituaties, zijn allemaal zaken die de mentaliteit jegens zwerfdieren negatief kunnen beïnvloeden. Zo worden kinderen in Latijnse macho culturen al van jongs af aan geleerd dat schoppen en slaan van straathonden stoer is. In sommige religies worden honden als onrein be-schouwd. Wanneer grote internationale sportevenementen zoals de Olympische spelen of het WK-voetbal georganiseerd worden in landen met veel zwerfdieren, worden deze zwerfdieren bijna altijd op wrede wijze geruimd in de voorbereidingsfase zodat de straten tijdens de sportactiviteiten schoon zullen zijn.

Oplossingen

Oplossingen voor het zwerfdierenprobleem zijn in theorie heel simpel: castratie of sterilisatie van de dieren, terugplaatsing van de dieren en het betrekken van de bevolking bij de aanpak. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de beste manier om zwerfdierpopulaties te verkleinen het castreren en steriliseren van de dieren uit de populatie is om ze dan vervolgens weer terug te plaatsen in diezelfde populatie. Hierdoor ontstaan steriele populaties die langzaam aan kleiner zullen worden. Deze methode ook wel TNR (Trap, Neuter, Return) of CNVR (Collect, Neuter, Vaccinate, Return) genoemd, worden al door organisaties als IFAW en WSPA in een groot aantal landen succesvol toegepast.

Het vermoorden van dieren draagt niet bij aan het verkleinen van de zwerfdierenpopulaties op de lange termijn. Dit hangt samen met de draagkracht (carrying capacity) van een gebied oftewel de hoeveelheid dieren die in een bepaald gebied op een bepaald moment kunnen leven afgezet tegen de beschikbare hoeveelheid voedsel, water en onderdak. Wanneer je uit een gebied een aantal dieren weghaalt, zal de draagkracht van het gebied toestaan dat er meer pups of kittens zullen overleven of er zullen dieren uit naburige gebieden naar het gebied trekken, omdat er nog voedsel te vinden is. Dus de enige manier om zwerfdierenpopulaties op de lange termijn terug te dringen, is castratie/sterilisatie in combinatie met terugplaatsing. Om een dergelijke aanpak te laten slagen, is het van belang om de oplossingen voor het zwerfdierenoverschot ter plaatse te definiëren met de lokale personen die weten waar de prioriteiten en problemen liggen. Door hen actief te betrekken en hun in te laten zien hoe de dynamiek van een zwerfdierenpopulatie werkt en wat succesvolle oplossingen zijn, is er veel meer kans dat dieren ook in de toekomst gecastreerd/gesteriliseerd zullen worden.

Hoewel de oplossing in theorie heel simpel is, is de situatie in de praktijk vaak veel complexer. Armoede, corruptie, politieke instabiliteit, zijn allemaal zaken die de TNR-projecten in de weg kunnen staan. Niet alle betrokken partijen zijn het altijd eens met elkaar en er is vaak sprake van tegenstrijdige belangen.