In de afgelopen week stonden de media vol met berichten over het bezoek van Willem Alexander en Maxima. Ik heb het niet goed kunnen volgen vanwege drukte met werk. Het beeld dat op mijn netvlies is achtergebleven is dat van een parade van klederdrachten. Het woord dat ik hoor nagalmen is “slavernijverleden”.
Ik vind het jammer dat ik niet beter heb opgelet wat er allemaal gebeurde en gezegd werd, omdat de relatie tussen Nederland en Suriname aan het veranderen is. Je zou van een nieuwe fase kunnen spreken.
Een nieuw tijdperk
Velen spreken van een nieuwe fase waarin beide landen beter met elkaar zullen samenwerken na een periode van onderlinge politieke spanningen die werden opgeroepen onder het bewind van wijlen Desi Bouterse’s NDP. President Simons gooide een belangrijke hoeksteen van het Boutisme als overbodige ballast overboord, namelijk de vijandige houding tegenover het “koloniale” Nederland. Het langverwachte staatsbezoek en de ommezwaai van Simons zijn niet de redenen waarom we van een nieuw tijdperk kunnen spreken. Het zijn bijverschijnselen. We kunnen spreken van een nieuw tijdperk vanwege interne sociale veranderingen in beide landen, vanwege mondiale geo-politieke veranderingen en vanwege de opkomst van een derde partij in de relatie, te weten de diaspora. De dynamiek van deze nieuwe driehoeksverhouding zal in de komende vijftig jaar een belangrijke rol spelen in de sociale vormgeving van Suriname (en Nederland).
Driehoeksverhouding
Wat het een en ander zal betekenen voor de ingezetenen met een Surinaams paspoort, de grote massa van de vaste bewoners, is niet duidelijk. Velen hopen op goede samenwerkingsverbanden waarin Nederland, Suriname en de diaspora, de zwakke broeder (Suriname) opnemen en opstuwen in de kring van welvaart rondom de metropool. Helaas zijn er tekenenn tekenen dat de nieuwe driehoeksverhouding zich ontwikkelt tot een geraffineerde vorm van neokolonialisme. De vaste bewoners van Suriname lijken de grote verliezers te gaan worden als we zien dat de topposities bij bedrijven en in het nationaal voetbalelftal gaan naar Europese Surinamers en lokaal talent op tv mag volgen hoe er in het buitenland gevoetbald wordt..
De driehoeksrelatie Suriname-Nederland- Diaspora speelt zich af in een wijde wereld die gekenmerkt wordt door de accumulatie van kapitaal en technologie in over de wereld verspreide metropolen . Dit gaat gepaard met verpaupering in de perifere continenten, met een geopolitieke strijd tussen grootmachten, de jacht op natuurlijke hulpbronnen, een toenemende kloof tussen arme en rijke landen, genocidale oorlogen. In deze gevaarlijke wereld heb je beschermende muren nodig in de vorm van internationale allianties zoals Caricom, maar vooral ook interpersoonlijke en informele relaties tussen non-state actors. De problemen van deze tijd overstijgen de grenzen van landen. De driehoeksverhouding met Nederland en de diaspora biedt uitdagingen en mogelijkheden voor nieuwe politieke werkvormen. Deze nieuwe politieke werkvormen moeten garanderen dat de belangen van alle partijen worden meegeteld. Zonder nieuwe politieke werkvormen zal de toekomst er niet veel anders uitzien voor gewone mensen in Nederland en in Suriname, ook al komt Willem Alexander over vijf jaar weer.
Het nieuwe element in de relatie: de diaspora
De diaspora heeft een bijzondere positie in de driehoeksrelatie. Ze telt bijna evenveel mensen als de bevolking van Suriname en heeft zowel in Suriname als in Nederland invloed op politiek en cultuur. Surinamers in Nederland zijn een brug tussen twee samenlevingen, meer nog tussen twee werelden, metropool en periferie. Dat is een positie die hen in de gelegenheid stelt om zakelijke en culturele relaties op te bouwen die zowel Suriname als Nederland ten goede kunnen komen, en hen bovendien ook mogelijkheden biedt om van beide kanten te profiteren.
Hun positie in Nederland is niet eenduidig omdat de diaspora in Nederland net zo etnische verdeeld is als de bevolking van Suriname. De Creoolse diaspora heeft een oppositionele houding aangenomen en zet zich in voor compensaties voor het slaverenijverleden en de afschaffing van Pieterbaas. De Hindoestaanse diaspora heeft een minder controversiele agenda.
Beide groepen hebben een band met Suriname, vooral degenen die in Suriname geboren werden. Door familiebanden, bezittingen en jeugdherinneringen blijft Suriname van betekenis. Velen leven in de hoop eens naar Suriname te kunnen terugkeren. Grote aantallen gepensioneerden komen jaarlijks overwinteren. Duizenden mensen reizen voor familiebezoek of vakantie jaarlijks heen en weer. Surinamers in Nederland laten regelmatig familieleden halen om een paar maanden in Nederland te blijven. Nederlandse mannen zoeken vrouwen in Suriname. Vele, waarschijnlijk tientallen, vrouwen vertrekken jaarlijks om met een Nederlandse man te gaan leven, niet zelden met achterlating van kinderen en afhankelijke ouderen. Alleen al in mijn patientenbestand zijn er het afgelopen jaar voor zover ik weet drie vrouwen vertrokken. Een van hen belde me vanuit Nederland omdat de schizofrene zoon die zij achterliet door de politie was ingesloten vanwege gewelddadigheden. Een tweede belde uit Belgie om te vragen of ik naar haar zieke dochtertje van tien kon gaan kijken. De mensen bij wie het kind was achtergelaten konden haar niet brengen.
Impact van diaspora
De persoonlijke relaties tussen bewoners van Suriname en Surinaamse Nederlanders zijn talloos en hebben impact op het leven in Suriname.
De diaspora stuurt pakketten en geld naar familieleden, koopt en huurt vakantiehuizen, heeft personeel voor huishouding en tuin, houdt de horeca sector op gang en bevolkt de vakantieoorden in het binnenland. Topjobs in het bedrijfsleven worden ingevuld door Surinaamse Nederlanders.
Social media in Suriname worden gedomineerd door Surinamers die vanuit Nederland berichten lanceren. Dit betekent dat politieke meningsvorming in Suriname sterk wordt beinvloed door de diaspora in Nederland. En dat is niet altijd een zegen.
Etnisering van Surinaamse Nederlanders
De etnisering van de Surinaamse Nederlanders, dat wil zeggen hun manifestatie als etnische groep in de Nederlandse “multiculturele” samenleving, heeft racistische bijverschijnselen die via social media overwaaien naar Suriname. De etnisering van de diaspora roept weerstanden op bij grote groepen Nederlanders, die zich bedreigd voelen in hun identeit. De positie van etnische minderheden in Nederland wordt steeds problematischer, deels door hun eigen etnisering maar vooral door de etnisering van de witte Nederlanders die ondermeer tot uiting komt in de politieke beweging van Geert Wilders.
De situatie voor minderheden in Nederland wordt met de dag minder comfortabel. De oorlogen in Oost-Europa en het Midden-Oosten hebben effecten op de veiligheid en de kwaliteit van het leven in Nederland. Het is niet ondenkbaar dat Suriname op een dag vluchtelingen uit Nederland zal moeten opvangen.
De etnisering van het Creoolse deel van de diaspora gaat gepaard met het “lenen” (of stelen?) van Surinaamse nationale symbolen, de vlag, de koto, de angisa, de pangi. Let wel, ook de Hindostaanse diaspora uit Suriname etniseert in Nederland, maar meer in de vorm van identificatie met India en de Islam. De identificatie van Hindostaanse Nederlanders met Suriname wordt enigszins overstemd door het rumoer van de Creoolse diaspora. Het Creools nationalisme heeft de nationale identiteit van Suriname voor zich opgeeist, hetgeen zichtbaar was tijdens de viering van 50 jaar Srefidensi.
Hindostaanse en Creoolse Nederlanders willen beiden in grote lijnen hetzelfde: inspraak in politiek Suriname, liefst een dubbele nationaliteit (naast hun Nederlandse, ook de Surinaamse), visumvrij reizen. Ze willen als investeerders gefaciliteerd worden. Ze gebruiken Nederlandse faciliteiten om in Suriname projecten op te zetten in de economische en culturele sfeer.
De onderliggende partij
Zoals de kaarten nu liggen, zijn de vaste bewoners van Suriname de onderliggende partij. Enkele dagen terug kreeg ik op de poli bezoek van een jonge vrouw met tranen in haar ogen. Ze zei dat ze het leven niet meer aan kon. Ze is onderwijzeres en staat voor een zesde klas. Ze krijgt 11.000 srd per maand. Ze werd zonder overleg plotseling overgeplaatst naar een andere school, terwijl ze alles al had voorbereid en klaargelegd voor haar leerlingen. Ze moest nu helemaal opnieuw beginnen, maar had er de kracht niet meer voor. Deze patient staat in scherp contrast met een andere jongedame, die vertelde dat zij in dienst is bij een Nederlandse overheidsinstelling en dat ze via internet vanuit Suriname kan werken. Zij ontvangt een Nederlands ambtenarensalaris. Ze werd in Nederland geboren uit Surinaamse ouders die voor de onafhankelijkheid naar Nederland vetrokken.
Toekomstperspectieven
Suriname lijkt al maanden in een jubelstemming. Het begon na de verkeizingsnederlaag van de VHP. Het gejuich zwol aan door de prestaties van het nationaal voetbaleftal en werd verder aangewakkerd door het 50 miljoen srd kostende Srefidensifeest. Vlak daarna kwamen Willem en Maxima. Mensen jubelen over het nieuwe tijdperk dat we nu zouden zijn ingegaan. Een tijd van welvaart door “oil and gas”. In het weven van de verhalen in de media spelen Surinaamse Nederlanders een opvallende rol. Zij zien voor zichzelf een belangrijke taak in de verdere ontwikkeling van Suriname. Hun bijdrage aan de successen van “Natio” zien zij als toonbeeld voor een nieuw soort nationale ontwikkeling waarin de diaspora een brugfunctie vervult tussen de “Derde Wereld” en de “Eerste Wereld” Behalve in de internationale spsort zijn er genoeg sectoren en instituten in Suriname die vatbaar zijn voor interventies vanuit de diaspora. Ook de culturele sector biedt kansen voor het “natio”model, een model waarin Surinaamse Nederlanders een hoofdrol spelen. We denken aan noodlijdende instituten zoals het CCS. We zien met regelmaat van de klok Surinaamse artisten uit Nederland naar Suriname komen, op commerciele basis of gesponsord door een of ander Nederlands overheidsfonds.
De driehoeksverhouding Suriname-Nederland-Diaspora zal waarschijnlijk een grote rols spelen in de ontwikkeling van Suriname in de komende vijftig jaar, de jaren van de oil and gas boom. Hoe dat precies zal uitpakken voor de kwaliteit van het leven in Suriname kan niemand zeggen. Er zijn te veel onbekende factoren en niet te voorziene factoren in het spel.
Perspectieven
Er zijn twee teksten die model kunnen staan voor de toekomstvisies die het staatsbezoek van Willem Alexander en Maxima in Suriname heeft losgemaakt. De eerste tekst is van Ramon Ramsodit, die vanuit de diaspora een aantal sociale projecten in Suriname ondersteunt. Hij schreef in een whatsapp bericht:
“Graag wil ik iedereen bedanken voor het welslagen van het staatsbezoek van Koning Willem Alexander en Koningin Maxima. Van de kinderen die vol enthousiasme met vlaggen zwaaiden tot aan voormalig president Santokhi die het initiatief nam om Zijne Majesteit uit te nodigen en president Simons die dit met overtuiging heeft voortgezet… Dit staatsbezoek zal Surinamers in eigen land en mensen van Surinaamse afkomst wereldwijd goed doen. De onderlinge betrekkingen tussen Suriname en Nederland worden verder versterkt en verdiept. Nu zijn wij als Surinamers aan zet (Emoji: Surinaamse vlag)”
De tweede tekst is van Nita Ramcharan. Zij schreef een column in de vorm van een open brief aan de koning. onder de kop: “Koning, nooit meer oranje boven” het volgende:
“Beste Koning,…… Daarom zeggen we het nog één keer duidelijk, zodat niemand het verkeerd begript: Wij schrijven onze toekomst zelf. We beslissen zelf wie naast ons staat – en hoe. De schaduw van oranje licht achter ons. De zon van Suriname ligt vóór ons.”
Het verschil in de toon van de teksten van Ramsodit en Ramcharan is duidelijk, maar beiden verwachten een zonnige toekomst. De politieke werkvormen ontbreken, die nodig zijn om de rechten van allen te garanderen, vooral die van de onderliggende partij, de gewone, vaste bewoners van Suriname, Ze ontbreken in Suriname en ze bestaan nog niet in internationale relaties. Zonder democratie, zonder transparantie en zonder handhaving van de wet zal alles bij het oude blijven.
Omvolking
Zowel Ramsodit als Ramcharan verliezen de politieke realiteiten uit het oog. De Koning heeft alleen symbolische macht. Hij moet rekening houden met de politiek in Den Haag.. We noemden reeds de opkomst van Geert Wilders. De voorstanders van de anti-immigratiebeweging in Nederland hebben een oude nazi term uit de kast gehaald: omvolking. Nederland dreigt volgens hen ten onder te gaan aan “omvolking”, dat is dat Nederlanders een culturele minderheid dreigen te worden in eigen land. Terwijl wij ons druk maken over inreisvisa voor Nederland zien we in Suriname een influx van immigranten uit Brazilie, Venezuela, Cuba, Dominicaanse Republiek en Haiti. Wie schetst mijn verbazing toen ik op facebook een bericht tegenkwam van iemand die waarschuwde voor “omvolking” van Suriname door de massale immigratie uit Latijns Amerika.
Ik denk dat we moeten zien hoe wij de driehoeksverhouding Suriname-Nederland-Diaspora kunnen benutten om ons land te beschermen tegen internationale bedreigingen, varierend van illegale garimpeiros tot rondhoutexporteurs uit Maleisie, drugssmokkelaars uit Venezuela, interventies van imperialisten.
willemjanbakker95@gmail.com
